اجرت المثل زن چیست؟ آشنایی با شرایط دریافت آن توسط وکیل

یکی از مسائلی که در فرهنگ و عرف جامعه ایران، بسیاری از زنان با آن ناآشنا هستند؛ مسئله اجرت المثل است. در واقع این کلمه به معنای دستمزد است و اجرت المثل زن به این معنا است که زن در قبال کارهایی که در خانه شوهر انجام می‌دهد؛ می‌تواند از او دستمزد دریافت کند. با این که زن و شوهر نسبت به یکدیگر تعهداتی دارند؛ اما زن نسبت به انجام امور منزل شوهرش هیچ تعهدی ندارد و اگر بخواهد کاری انحام دهد می‌تواند بنا بر توافقی که با شوهرش داشته از او دستمزد دریافت کند.

انواع اجرت زن در قانون ایران

اجرت بر دو نوع تقسیم می شود که در ادامه به این دو نوع می‌پردازیم:

• اجرت المسمی
• اجرت المثل

اجرت المسمی، اجرتی که در ضمن عقد قید شده باشد ولی اجرت المثل در عقد نامه ذکر نمی گردد و اجرت پس از انجام کار پرداخت میشود.

چنانچه زن در خانه شوهر کاری انجام دهد که به لحاظ شرعی موظف به آن نیست ،استحقاق دریافت اجرت آن کار را دارد و در زمان طلاق میتواند اجرتش را بگیرد و از نظر قانونی مرد وظیفه دارد نسبت به پرداخت آن اقدام نماید. به طور مثال زن مجبور نیست در منزل کاری انجام دهد و اگر مبادرت نمود در صورت تمایل می تواند پاداش آن را مطالبه نماید. توجه داشته باشید که دریافت اجرت توسط زن و مهریه بر اساس قانون جدید مهریه کاملا از یکدیگر متفاوت است.

شرایط دریافت اجرت المثل زن

دریافت اجرت به شرطی است که درخواست طلاق از سوی زوج باشد. چنانچه طلاق از طرف زوجه باشد اجرت المثل شامل او نمی شود از طرفی علت طلاق نباید عدم انجام وظایف زناشویی زن و سوء اخلاق او باشد.

این مطلب را باید در نظر داشت که اجرت المثل به کارهایی تعلق می‌گیرد که به لحاظ شرعی بر عهده زن نبوده و با تقاضای مرد انجام داده شود مثل: تمیزکردن منزل یا آشپزی کردن …. و به همین دلیل باید باید دریافت دستمزد در قبال کارهای خانه با شرایط زیر انجام شود:

• زن در انجام کار تبرع نداشته باشد بدین معنی که برای رضای خدا کارانجام ندهد ولی بسیاری از زنان کارها را به قصد تبرع انجام می دهند در این صورت زن مستحق دریافت این حق نیست.
• اگر توافق مالی دیگری بین زن و شوهر وجود داشته باشد باید به آن عمل شود بنابراین حق را با شرط انتقال نصف دارایی نمی توان جمع کرد، چون که شرط انتقال نصف دارایی به شکل توافقی انجام شده و از نظر قانونی به پرداخت اجرت المثل ، مقدم است و در این شرایط حکم انتقال نصف دارایی است.
• شرط دیگری که باید در نظر داشت این است که شوهر به خانم دستور داده باشد که کارهایی را که وظیفه او نبوده است؛ انجام دهد.
• در خصوص این که در مورد شک به همسر و طلاق از طرف زن آیا به زن اجرت تعلق می‌گیرید یا خیر باید حتما با وکلای متخصص در کرج مشورت شود.

مبانی و جایگاه فقهی اجرت المثل زن

علاوه بر قانون، در فقه و شرع  هم در خصوص دستمزد زن در قبال کارهای خانه صحبت شده است و به همین دلیل در این قسمت ابتدا مسائل فقهی آن را از چند نظر بررسی خواهیم کرد.

１- قاعده ی احترام مال و عمل مسلمان

قاعده احترام مال مسلمان بدین معنا ست که اموال مسلمان همانند خون او باید از تعرض دیگران در امان باشد و محفوظ بماند و کسی حق ندارد به رایگان مال او را متصرف شود از سوی دیگر با عنایت به اینکه تصرف به حقوق مسلمان جایز نیست ، پس در صورتی که عملی از سوی زن انجام شود باید محترم شمارد و پاداش آن را پرداخت کرد بنابراین مطابق این روش فقهی پرداخت پاداش عمل زن لازم و ضروری است.

２- شروط ضمن عقد

راهی دیگر که اجرت یا دستمزد شامل زن شود ، این است که در شروط ضمن عقد که ضمیمه عقدنامه زوجین می شود به شکل کامل حدود و شرایط آن ذکر شده باشد.

جایگاه فقهی اجرت المثل زن

در مبانی فقهی اصل بر این است که به زن احترام گذاشته شود و در برابر کارهای او مزد پرداخت شود.  این موضوع که زن استحقاق دریافت اجرت هست یا نه تابع شرایط خاصی است که به آن اشاره می شود. چنانچه زن با درخواست و اجازه مرد کاری را که به لحاظ شرعی موظف به انجام آن نیست اقدام کند سه حالت ایجاد میشود:

• در حالت اول اگر زوجه بخواهد بدون هیچ چشمداشتی کاری انجام دهد حتی در صورتی که زوج هم بخواهد به او بپردازد زن مستحق گرفتن این حق نیست.
• در حالت دوم چنانچه زن قصد کند با گرفتن مزد این کار را انجام دهد حتی مرد مدعی شود که کار مجانی بوده باز هم به زوجه تعلق می‌گیرد و زوج موظف به پرداخت آن میباشد.
• در حالت سوم اگر زن بدون نیت قبلی کاری را انجام دهد و زمان انجام کار قصدی نداشته باشد به او اجرت تعلق میگیرد.

اگر در خصوص تعلق گرفتن و یا نگرفتن بین زوجین اختلافی به وجود آید نظر زوجه مقدم خواهد بود چون عمل زن باید محترم شمرده شود مگر اینکه به دادگاه ثابت شود که زن در ابتدا شرط کرده که این کار را مجانی انجام میدهد.

مبانی و جایگاه حقوقی اجرت المثل

مبانی حقوقی، با بررسی بند الف تبصره ۶ ماده واحده طلاق میتوان گفت جهت دریافت اجرت یا حق الزحمه زن  سه شرط کلی باید وجود داشته باشد.

• طلاق به درخواست زوج باشد.
• در هنگام طلاق پرداخت میشود.
• علت طلاق نباید تخلف زن از وظایف زناشویی و سوء اخلاق و رفتار او باشد.

امکان دارد درخواست طلاق از طرف زن باشد ولی مرد مقصر باشد به عنوان مثال ، مرد با انجام کارهایی از جمله ،اعتیاد ، فحاشی ، بدهنی ،عدم پرداخت نفقه ، بیماری ، ضرب وشتم زدن و سوء اخلاق وتهمت و…‌ زوجه را وادار به طلاق کند.

در این حالت منطقی نیست تنها به این دلیل که درخواست طلاق از طرف زن بوده است، نتواند از حقوق خود دفاع کند، لذا در این وضعیت برقراری عدالت بین زنانی که بدون تقصیر طلاق داده میشوند و یا بدون تقصیر طلاق میگیرند، اجرت المثل به زوجه تعلق میگیرد.

اجرت المثل زن در قانون سال ۱۳۷۱

در ۲۸ آبان سال ۱۳۷۱ مجمع تشخیص مصلحت نظام ، قانون اصلاح مقررات مربوط به طلاق در دو بند الف و ب را تصویب کرد، این قانون هفت تبصره داشت که شش مورد از آنها به اجرت المثل مربوط می شود ،هدف از تصویب قانون مذکور این است که ، امکان دارد بدون دلیل منطقی زوج درخواست طلاق دهد در این حالت زن باید بتواند به برخی از حقوق خود دست یابد تا مرد قادر نباشد با استفاده غلط از حق خود به زوجه ستم کند و حقوقش را نادیده بگیرد.

در این گونه مواقع به ترتیب زیر عمل خواهد شد:

الف: در صورتی که زن کارهایی را در خانه به دستور مرد انجام دهد در صورتی که این کارها شرعاً به عهده اونبوده باشد و این امر برای دادگاه ثابت گردد. دادگاه بعد از محاسبه اجرت کارهای زوجه، مرد را به پرداخت آن ملزم می کند.

ب: چنانچه بند ذکر شده تایید نگردد با توجه به توان مالی مرد ، مدت زمان زندگی مشترک و کارهایی که زن در منزل شوهر انجام داده ، دادگاه زوج را ملزم به پرداخت مبلغی تحت عنوان نحله می کند، نحله فرع بر اجرت المثل می باشد.

یعنی در صورتی که اجرت المثل ثابت نگردد و زن نتواند اجرت کارهایش را به دست آورد دادگاه به پرداخت نحله حکم صادر می نماید ،با توجه به این قانون اگر زن بدون تقصیر طلاق داده شود با اثبات اینکه کارها را با دستور مرد و بدون قصد تبرع انجام داده است می تواند حق وحقوق خود را بگیرد.

تعیین مبلغ اجرت المثل زن

تعیین اجرت المثل زن طبق قانون و عرف توسط کارشناسان دادگستری مشخص می گردد ، کارشناس با در نظر گرفتن همه جهات میزان کارها و خدماتی که زوجه انجام داده است مورد ارزیابی قرار می دهد

مواردی که باعث تفاوت میزان اجرت المثل در بین زنان می شود

تعیین و تشخیص میزان اجرت المثل بستگی به شرایط موجود هر خانمی  دارد ، مرجع صالح  بر اساس وضعیت زوجه حق اجرت المثل او را اعلام می کند ، لذا با توجه به شرایط متفاوت زنان مبلغ اجرت المثل آنها تفاوت پیدا خواهد کرد

تفاوت نحله با اجرت المثل زن

• در نحله نیازی به اثبات کارهای انجام شده نمی باشد و مرجع صالح با توجه به شرایط زوجین میزان و مقدار آن را معین می کند
• اجرت المثل زن بابت کارهایی است که انجام داده ولی جزء وظایف شرعی او نبوده ، زوجه باید با ارائه مدارک و مستندات قابل قبول به اثبات برساند

اجرت المثل زن در عقد موقت

موضوع اجرت المثل زن بین عقد موقت و دائم تفاوتی نیست لذا چنانچه زوجه طی شرایطی که در قانون ذکر گردیده ثابت کند که در منزل شوهر کار کرده است ، می تواند مطالبه اجرت المثل ایام زوجیت را بنماید.

مطالبه اجرت المثل ایام زوجیت بعد از فوت مرد 

مطالبه اجرت المثل زن بعد از فوت شوهرش از وراث بستگی به نظر قضات دارد برخی قضات نگرفتن اجرت المثل در زمانی که شوهر در قید حیات بوده را به منزله گذشت زوجه و رایگان بودن می دانند و بعضی دادگاه ها وراث را به پرداخت اجرت المثل محاسبه شده توسط کارشناس از اموال مرد در حق زوجه (ماترک) محکوم می کنند ، بطور کلی مطالبه اجرت المثل ایام زناشویی پس از فوت شوهر به راحتی زمان زنده بودن شوهر نیست.

آیا اجرت المثل همه زنان یکسان می باشد

براساس قانون مرجع ذیصلاح بعد از جلسه دادرسی و شنیدن اظهارات زوجین در صورت تشخیص استحقاق زن قرار ارجاع به کارشناسی صادر می کند و با توجه به مستندات ، کارشناس مربوطه اجرت المثل را مشخص می نماید ، فاکتورهایی همچون تحصیلات زوجه ، وضعیت اشتغال ، تعداد فرزندان ، مکان زندگی ، امکانت موجود زندگی مشترک و سایر موارد مرتبط با موضوع اجرت المثل زن می تواند تاثیر گذار باشد ضمناً زوجین حق اعتراض نسبت به مبلغ تعیین شده را خواهند داشت .

عدم پرداخت اجرت المثل چه حکمی دارد

چنانچه مرجع صالح رای قطعی محکومیت اجرت المثل را صادر نماید و اجرائیه صادر گردد ، شوهر موظف است ظرف مدت ۳۰ روز اقدام به پرداخت یا دادخواست اعسار از پرداخت اجرت المثل را بنماید در غیر اینصورت زن می تواند به دادگاه مراجعه و بنا به تقاضای وی مرجع ذیصلاح حکم جلب شوهر را صادر می کند .

اعسار و قسط بندی اجرت المثل زن

چنانچه مرد توانایی مالی نداشته باشد برابر مقرارت و قانون می تواند درخواست تقسیط اجرت المثل را از دادگاه کند و اگر شوهر اموالی برای توقیف نداشته باشد و شرایط اعسار را دارا باشد دادگاه حکم بر تقسیط را صادر خواهد کرد.

جمع بندی

اجرت المثل زن با توجه به رعایت شروطی که در قانون بیان شده است؛ قابل دریافت است. به این منظور در هنگام طلاق قاضی دادگاه حکم به پرداخت آن را می‌دهد و زوج هم موظف است که آن را پرداخت کند. توصیه می‌شود که برای اطلاعات بیشتر و راهنمایی در خصوص دریافت آن حتما با کمک مشاوره حقوقی رایگان با گروه وکلای کرج وکیل مشاوره حقوقی رایگان داشته باشید.

سوالات متداول

در چه شرایطی اجرت المثل به زن تعلق نمی گیرد؟

اگر در عقدنامه ذکر شود زن کارها را به قصد تبرع انجام میدهد یا زن درخواست طلاق نموده اجرت المثل شامل زن میشود.

آیا در صورتی که زن درخواست طلاق بدهد اجرت المثل به او تعلق میگیرد؟

خیر مگر اینکه مرد کارهایی مانند :تهمت ،اعتیاد، بیماری و….انجام دهد که زن مجبور به ارائه دادخواست طلاق شود.

آیا زن میتواند در حین زندگی اجرت المثل دریافت کند؟

خیر، فقط در هنگام گرفتن طلاق و در صورتی که زوجین هنگام عقد توافق مالی دیگری نداشته باشند قابل پرداخت است.

اگر زن نتواند اثبات کند که اجرت المثل به او تعلق میگردد حکم دادگاه چیست؟

دادگاه با توجه به وسع شوهر، مدت زمان زندگی مشترک، و کارهایی که زن در منزل او انجام داده، مرد را ملزم به پرداخت نحله میکند.